Амрико дар соярушани барномаҳои нави Русия


 Вазири умури хоричаи Амрико дар шароите ба Осиёи Марказй сафар кард, ки Русия бо руи даст гирифтани тарҳи нав, ба таври чиддитар беш аз ҳар замони дигаре масъалаи эҳёи чойгоҳ ва нуфузи худ дар ин минтақаи стротегиро оғоз кардааст.Ин тарҳи Маскав тавассути давлатмардони рус дар бахшҳои сиёсй, иқтисодй ва низомй ба таври ҳамзамон пайгирй мешавад.Дар ҳоле ки Владимир Путин, нахуствазири кунунй ва ба эҳтимоли қавй, раиси чумҳури ояндаи Русия бо эъломи тарҳи эчоди Иттиҳоди чадид бо номи Иттиҳоди Авруосиё, ташкили созмони наверо дар қаламрави Шуравии собиқ, ки бино ба таъбири у «рушд ва хушбахтии» ҳамаи кишварҳоро таъмин хоҳад кард, дунбол мекунад, ричоли низомии рус низ бо ташдиди фаъолиятҳо азми худро бар тақвияти ҳамкориҳои низомй миёни кишварҳои пасошуравй, чазм кардаанд. Аз ин ру Ҳиларй Клинтон дар маъмурияте душвор ва марҳалаи барои кишвараш душвортар аз ин,талош кард кишварҳои минтақаро ба ҳамкориҳои бештар бо Амрико, чалб кунад.Ин сафар аз он чиҳат чолиби таваччуҳ аст, ки Иёлоти муттаҳидаи Амрико ҳамзамон бо чолишҳои хоричй, дар дохил низ бо мушкилоти камсобиқае дасту панча нарм мекунад.

 Ҳилларй Клинтон аз Кобул вориди Душанбе шуд.Дар пойтахти Афғонистон, дар музокироти аз қабл эъломнашуда бо Ҳомид Карзай, раиси чумҳури Афғонистон дурнамои равобити дучонибаро баррасй кард.Аммо аслитарин мавзуъе ки вазири хоричаи Амрикоро ба се кишвари Афғонистон, Точикистон ва Узбакистон овардааст, хуручи низомиёни амрикойи ва НАТО аз Афғонистон ва сарнавишти қудрат дар Кобул мебошад.Ҳарчанд дар дидор бо раиси чумҳури Афғонистон Ҳилларй Клинтон таъкид кард, ки кишвараш нисбат ба толибон аз сиёсати «Чанг, музокира ва созандагй» кор хоҳад гирифт, аммо сардии робитаҳо бо Исломобод Вашингтонро мачбур кардааст чойгузини Покистонро дар Осиёи Марказй чустсчу кунад.Ин чо рушан аст, ки Амрико ва муттаҳидонаш дар чанг бо толибон ва умуман тероризм тарафи мағлуб маҳсуб мешаванд ва бо вучуди кушта шудани Бин Лодан, созмони Ал-қоида ва чунбиши толибон ҳамчунон вучуд доранд ва ҳатто дар бархе мавридҳо қавитар аз гузашта шудаанд.Боз кардани дари музокира бо толибон тавассути давлати Кобул ва Амрико ба ин маъно аст, ки ғарб аз роҳи низомй натавонист ва нахоҳад тавонист бар ин ҳаракатҳои сохтаи дасти худ, пируз шавад.Албатта дар сиёсатҳои стротегии Кохи сафед на Ал-қоида ва на толибон ҳануз ба таври комил рисолати худро анчом надодаанд; аввал ин ки ҳадафи аслии лашкаркашй ба Афғонистон, таъмини ҳузури низомии Амрико дар минтақаи стротегии Осиёи Марказй аст, ки дар айни ҳол дар ибтидои роҳ қарор дорад; дуввум, нобудкунй ва ё ҳадди ақал таҳти назорат гирифтани барномаҳо ва имконоти ҳастайии Исломобод, дигар ҳадафи вуруди Амрико ба минтақа аст, ки низ хеле печида шудааст. Ин масъала дар шароите ки равобит миёни Исломобод-Вашингтон беш аз ҳар замони дигаре сард шуда, бештар аҳамият касб кардааст ва Амрико бо фаъол нигоҳ доштани чунбиши толибон қасд дорад ҳадофҳои худ дар қиболи Покистонро аз роҳҳои низомй ва сиёсати тарсу ваҳшат амалй кунад; саввум, фароҳам кардани заминаи фурупошии Федератсиюни Русия аз дигар барномаҳои Кохи сафед дар минтақа тавсиф мешавад.Ба назар мерасад Амрико бар он шудааст, бо истифода аз қаламрави кишварҳои Осиёи Марказй(Қазоқистон)нооромиҳо ва наҳзатҳои чудоихоҳиро ба Русия (Қафқози чанубй)интиқол диҳад, то Русияро аз ичрои тарҳҳои байналмилалй то ҳадде мунҳариф кунад; чаҳорум ва дар идомаи ҳамин раванд ҳаракатҳои чудоихоҳй ва фаъолиятҳои тундравонро дар манотиқи мусалмоннишини Чин(Синзиён)тақвият ва тавсаъа бахшад.

 Авзоъи кунунии Осиёи Марказй дар пайи вуқуъи ихтилофот миёни кишварҳои ҳамчавор муташаннич шудааст, ба гунае ки бархе маҳофили коршиносй аз вуқуъи низоъҳои қавмй дар ин минтақа сухан ба миён овардаанд.Аз як су тақрибан ҳамаи кишварҳо бо ҳам ихтилофоти марзй доранд, аз суи дигар баҳси баҳрабардорй аз манобеъи гидруэнержй ин кишварҳоро ба ду даста(кишварҳои *болооб* ва *пойиноб*и рудхонаҳо) тақсим карда, онҳоро ба навъе дар сангарҳои муқобили ҳам қарор додааст.Аз суи дигар, наздикшавии интихоботи раёсати чумҳурй дар Қирғизистон ва талоши маҳофил ва қудратҳои мухталиф барои руйи кор овардани фарди мавриди назари худ, суботу амнияти ин кишварро дар ҳолае аз ибҳом қарор додааст.Ҳамзамон бо ин ҳама, исрори Точикистон ба сохтани неругоҳи Роғун ва мухолифатҳои сарсахтонаи Узбакистон ба ин иқдом, ду кишвари ҳамсояро ба рақибон, ҳатто душманони якдигар табдил кардааст.Чунин вазъе ба нафъи ҳеч як аз кишварҳо таъбир намешавад, аммо барои қудратҳои фурсатталаб беҳтарин шароит дар ростои амалй кардани аҳдофи тавсаъаталабона арзёбй мешавад.Зеро «тафриқа афкан ва ҳукумат кун» сиёсати озмудашудаест, ки дар дарозои таърих ҳамеша ба унвони силоҳи қавй дар ихтиёри қудратҳо будааст. Яъне Амрико огоҳона вориди амал шудааст, то «обро гил намуда, моҳй сайд кунад».Дар суҳбатҳое, ки Ҳилларй Клинтон баъд аз дидор бо мақомоти точик дар Душанбе бо хабарнигорон дошт, ба гунае суҳбат кард, ки Амрико дар масоили минтақайи, аз чумла баҳси баҳрабардорй аз манобеъи гидруэнержй, аз мавозеъи Душанбе ҳимоят мекунад.Вай дар ин робита гуфт:ҳукумати Точикистон бояд ба гуфтаҳои Бонки чаҳонй дар мавриди Роғун таваччуҳ кунад, ҳарчанд набояд хулосаҳои Бонки чаҳонй ҳарфи охир бошанд.Клинтон афзуд,»дар минтақа мухолифони ин тарҳ ҳастанд, аммо на бояд аз онҳо нороҳат шуд, балкй бояд он кореро анчом дод, ки ба маслиҳати кишвар аст».Аммо ин воқеъият ғайриқобили инкор аст, ки дар марҳалаи кунунй Узбакистон бештар аз ҳар кишвари дигари минтақа барои Амрико аҳамият дорад ва Вошингтан ба ҳеч вачҳ ҳозир нест ин кишварро аз худ норозй кунад.Аз ин ру суханони Клинтон жести дипломотие беш тавсиф намешаванд.Тамоси телефонии Барак Абама бо Ислом Каримов, ки дар остонаи сафари мақомоти амрикойи ба Тошканд сурат гирифт, тасде бар ҳамин гуфтаҳо аст.

 Ҳар кадом аз мақомоти амрикойи дар сафар ба минтақа барои зоҳири қазия ҳамеша ба масоили вазъи ҳуқуқи башар, фаъолиятҳои мазҳабй, озодии баён, фаъолияти расонаҳо ва … дахл мекунанд, то вонамуд кунанд, ки ҳадафи Амрико барқарории демократия ва озодиҳои шаҳрвандй дар кишварҳо аст.Ин бор низ дар Душанбе ин мавзуъ матраҳ шуд ва вазири хоричаи Амрико дар суҳбат бо хабарнигорон гуфт, «мо бо раиси чумҳур дар мавриди озодии баён ва озодиҳои мазҳабй суҳбат кардем…. ибодат аз ҳаққи аввалияи ҳар шахс дар ҳар давр ва дар ҳар чой аст».Вай афзуд, «мо дар мавриди маҳдудиятҳои озодии баён нигарон ҳастем ва ба зарурати озодии баён таъкид мекунем».Бар асоси барномаи эълом шуда Клинтон дар Тошканд низ бо тане чанд аз фаъолони ҳуқуқи башари узбак дар маҳали сафорати Амрико дар пойтахти Узбакистон дидори кутоҳмуддате дошт ва як навъ дилгармие ба онҳо дод.Аммо масъалаи аслй, чалби ризояти сарони ин кишварҳо ба ҳамкориҳои бештар бо Амрикост, зеро дар марҳалаи хуручи низомиёни амрикойи ва НАТО аз Афғонистон, Амрико саъй дорад дар ду кишвари Точикистон ва Узбакистон он чй ки «таъсисоти муваққатии низомй» мегуяд, эчод кунад.Зеро тайи даҳ соли амалиёти чангй Амрико анвоъи силоҳу муҳиммот ба Афғонистон ворид кард, ки интиқоли онҳо ба маконҳои аввалия, ҳам харочоти ҳангуфте ба ҳамроҳ хоҳад дошт ва ҳам мушкилоти зиёдеро эчод хоҳад кард.Аз суи дигар ба назар мерасад бар асоси стротегияи осиёимарказии Амрико, ин тачҳизот ҳануз корбурдҳои мухталифе хоҳанд дошт.Қобили зикр аст, ки дар робита ба Осиёи Марказй ҳануз моҳи январи соли 2002 Лин Паско,маъовини вазири умури хоричаи Амрико дар умури Аврупо ва Авруосиё тайи гузорише бар зарурати таваччуҳи амиқи Иёлоти муттаҳидаи Амрико ба ин минтақа таъкид карда буд.

 Вазири хоричаи Амрико дар ду кишвари Точикистон ва Узбакистон бо таваччуҳ ба зарфиятҳои ин кишварҳо ва нақши онҳо дар ичрои тарҳҳои Амрико, ба истилоҳ монёврҳои сиёсй анчом дод.Масъалае ки Тошкандро бештар ба ҳамкорй бо Амрико ташвиқ хоҳад кард, аз як су чашмпушии Вошингтан ба малкарди давлати Тошканд дар саркуби ҳамагуна дигарандешй ва аз суи дигар додани ҳаққи назорати роҳи оҳани Афғонистон ба Узбакистон аст.Масъалаи дуввум султаи Узбакистон дар роҳҳои оҳани минтақаро таъмин мекунад, ки аслитарин хостаи Тошканд дар марҳалаи кунунй маҳсуб мешавад.Зеро Тошканд аз ин тариқ метавонад талошҳои ду кишвари Точикистон ва Қирғизистонро дар заминаи раҳойи аз вобастагиҳо ба роҳи оҳани Узбакистонро хунсо кунад.Бо ин ҳол набояд нодида гирифт, ки Русия акнун ба таври чиддй дар баробари тарҳҳои Амрико дар Осиёи Марказй қад алам кардааст ва чунончй Тошканд дар муомилаҳои чадид бо Амрико, манфиатҳои Маскавро дар назар нагирад, бо мушкилоти чиддие мувочеҳ хоҳад шуд. Бо таваччуҳ ба ин, вазири хоричаи Амрико дар ростои коҳиши ҳассосиятҳои Маскав аз ҳамкориҳои Амрико бо кишварҳои минтақа, дар мавриди равобити Точикистон бо Русия гуфт,»шумо муштаракоти фаровоне бо Русия доред ва барномаҳое барои оянда доред.Аммо Иёлоти муттаҳида низ талош ба ҳамкорй, ба бозорҳои озод , ба густариши демократия дар минтақа дорад».Дар идомаи ин суханон Ҳилларй Клинтон аз кумакҳои Русия ба НАТО дар масоили Афғонистон, қадрдонй кард ва гуфт, Русия дар ҳалли ихтилофоти Афғонистон нақши мусбат дорад.Сарфи назар аз ин ҳама чои шак нест, ки сафари вазири хоричаи Амрико вокунишҳо ва иқдомоти чавобии Маскавро дар пай хоҳад дошт.Ба вижа ин ки Русия бо тамоми тавон талош дорад Узбакистонро ба таври фаъолтаре ба ниҳодҳои минтақайи чалб кунад.

  Албатта замони сафари вазири хоричаи Амрико баргирифта аз ниёзҳои ин кишвар ба ҳамкориҳои бештари кишварҳои Осиёи Марказй дар ичрои тарҳи хуручи низомиёни амрикойи аз Афғонистон мебошад. Аммо ҳамзамон бо ин, маҳак задани мизони эътимоди давлатҳои Осиёи Марказй ба даъватҳои Маскав дар мавриди тақвияти ҳамгаройиҳо, мавзуъест, ки хонуми Клинтон дар лобалои музокироти худ бо сарони минтақа онро мадди назар дошт.Зеро тайи чанд соли охир ба далели номушаххасии сиёсатҳои Маскав дар қиболи Осиёи Марказй, эътимоди мақомоти ин кишварҳо ба Русия беш аз ҳар замони дигаре коҳиш ёфтааст.Дар ин миён суханони Ислом Каримов (13 июли соли 2009)дар дидори Вилём Бернс, маъовини вазири хоричаи Амрико, ки зимни маҳкум кардани «чоҳталабиҳои импературонаи» Русия гуфта буд, мо ба Русия эътимод надорем, бештар аҳамият пайдо кардааст. Санадҳои марбут ба ин мавзеъгириҳои раиси чумҳури Узбакистонро сафорати Амрико дар Тошканд ифшо кард, ки бидуни шак мавриди таваччуҳи хоси Кремл қарор гирифтааст.Бо таваччуҳ ба ин ҳама, мизони муваффақияти вазири хоричаи Амрико ба минтақаро метавон дар тарзи вокунишҳои Русия чустучу кард, ки эҳтимолан то чанд рузи дигар шоҳиди он хоҳем буд.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: